A A A pl | en
Wydział Filozoficzny

PORÓWNAWCZE STUDIA CYWILIZACJI

Informacje podstawowe

Nazwa wydziału: Wydział Filozoficzny
Nazwa kierunku: porównawcze studia cywilizacji
Poziom: pierwszego stopnia
Profil: ogólnoakademicki
Forma: studia stacjonarne
Język studiów: polski
Dyscyplina wiodąca: Nauki o kulturze i religii

Program

Klasyfikacja ISCED: 0200
Liczba semestrów: 6
Tytuł zawodowy nadawany absolwentom: licencjat

Opis realizacji programu

Zajęcia dydaktyczne w programie studiów realizowane są w formie wykładów, ćwiczeń, konwersatoriów, seminariów oraz lektoratów. Plan studiów dzieli się na kursy obligatoryjne oraz fakultatywne. Kursy obligatoryjne dają studentom szeroką perspektywę badawczą oraz ogólną wiedzę metodologiczną, uzupełniane w ramach kursów fakultatywnych. Poza realizacją zajęć obligatoryjnych oraz fakultatywnych, studenci obowiązkowo wybierają lektorat języka orientalnego (arabski, japoński lub hindi) w wymiarze 450 godzin, realizowanych podczas 5 semestrów (od II semestru I roku) - znajomość wybranego języka w znaczącym stopniu ułatwia odnalezienie się w kulturze danego regionu oraz pozwala na pogłębianie studiów nad wybranym kręgiem kulturowym. Wszystkie języki orientalne wypracowały wspólne, spójne zasady weryfikacji osiąganych efektów kształcenia, dostosowane do specyfiki języka. Podczas seminariów dyplomowych studenci pracują w niewielkich grupach, a w II semestrze indywidualnie z prowadzącymi ich prace. Samodzielna praca studenta stanowi znaczną część procesu dydaktycznego (przygotowywanie referatów, prezentacji, samodzielna lub w grupach studenckich praca z tekstem itd.), praca ta i jej wyniki podlegają stałej kontroli i ukierunkowaniu w trakcie zajęć seminaryjnych i konwersatoriów. System studiowania na UJ umożliwia studentom realizację kursów fakultatywnych w innych jednostkach UJ - każdy przypadek rozpatrywany jest indywidualnie przez Kierownika jednostki. Studenci znajdujący się w szczególnej sytuacji życiowej mają możliwość realizowania programu studiów w ramach Indywidualnego Planu Studiów - jego warunki ustalane są indywidualnie z prowadzącymi zajęcia oraz akceptowane przez Kierownika jednostki.

Ukończenie studiów

Ukończenie seminarium dyplomowego, w ramach którego przygotowywana jest praca dyplomowa w formie artykułu naukowego oraz pozytywny wynik egzaminu dyplomowego.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej, otwórz cały program studiów

Na I roku studenci wybierają jeden język orientalny, którego naukę kontynuują na II i III roku. Każdego roku student musi uzyskać minimum 60 ECTS, w sumie za kursy obowiązkowe i fakultatywne. Ostateczną listę fakultetów na bieżący rok akademicki zatwiedza Kierownik jednostki.

Przedmiot Liczba godzin Punkty ECTS Forma weryfikacji
Wprowadzenie do porównawczych studiów cywilizacji
30 2,0 zaliczenie O
Elementy antropologii społeczno-kulturowej
60 5,0 egzamin O
Wybrane zagadnienia filozofii
60 5,0 zaliczenie na ocenę O
Teorie kultury
60 5,0 egzamin O
Propedeutyka pracy naukowej
30 2,0 zaliczenie O
Myślenie krytyczne
30 1,0 zaliczenie O
4 - zaliczenie O
Wychowanie fizyczne
30 - zaliczenie O
Himation, burka, kimono – stroje w kulturach Europy i Azji
30 2,0 egzamin F
Od piramidy do mauzoleum – pochówki i zwyczaje pogrzebowe w starożytnym Egipcie
30 2,0 egzamin F
W starożytnym Egipcie – sztuka, kultura, życie codzienne
60 5,0 egzamin F
Mowa ciała
30 2,0 egzamin F
Kultury prawne Europy, islamu i Dalekiego Wschodu
60 5,0 egzamin F
Boginie w mitologiach świata
60 5,0 egzamin F
Synkretyzm religijny na przykładzie współczesnego Meksyku i Gwatemali
60 5,0 egzamin F
Wojna a kultura – Zachód, Rosja, Japonia
30 2,0 egzamin F
Rytuał czy pigułka? Praktyki lecznicze w dawnych kulturach
30 2,0 egzamin F
Widelec czy pałeczki? Tradycje kulinarne w kulturach świata
30 2,0 egzamin F
Kultura Mongolii
30 2,0 egzamin F
Kultura celtycka
30 2,0 egzamin F
Wybrane problemy nacjonalizmów i separatyzmów Azji Południowej
30 2,0 egzamin F
Contemporary Issues of South Asian Politics
30 3,0 egzamin F
Więcej światła! Fenomen światła w cywilizacji, kulturze i sztuce
30 2,0 zaliczenie F
Kulturowa i filozoficzna historia jazzu i World Music
30 2,0 zaliczenie F
Literatura tybetańska
60 5,0 egzamin F
Tybetańskie hagiografie i pieśni urzeczywistnienia
30 2,0 zaliczenie F
Bogactwo pustki. Tybetański system myślenia o rzeczywistości
30 2,0 zaliczenie F
Tantra buddyjska w Indiach
30 3,0 egzamin F
Buddyzm koreański
30 2,0 zaliczenie F
Hasztag: kultura. Praktyczny wymiar badań porównawczych
15 3,0 zaliczenie F
Popkultura japońska
30 3,0 zaliczenie F
Kobieta w buddyzmie
30 3,0 zaliczenie na ocenę F
Buddyzm a chrześcijaństwo - z perspektywy Azji Wschodniej
30 3,0 zaliczenie F
Kultura Meksyku - perspektywa antropologiczna
30 3,0 zaliczenie na ocenę F
Islam i zarządzanie strachem w Polsce oraz UE
30 4,0 zaliczenie F
Od mistrzów kina klasycznego po wirtuozów anime i twórców ekstremalnych. Oblicza kina Japonii
30 3,0 zaliczenie na ocenę F
Kultury Traków, Scytów, Germanów i Basków
30 3,0 egzamin F
Kultury Bałtów, Słowian i Ugrofinów
30 3,0 egzamin F
Body Language in Practice
60 6,0 egzamin F
Cywilizacja subkontynentu indyjskiego
60 5,0 egzamin O
  • O - obowiązkowy
  • F - fakultatywny

Na I roku studenci wybierają jeden język orientalny, którego naukę kontynuują na II i III roku. Każdego roku student musi uzyskać minimum 60 ECTS, w sumie za kursy obowiązkowe i fakultatywne. Ostateczną listę fakultetów na bieżący rok akademicki zatwiedza Kierownik jednostki.

Przedmiot Liczba godzin Punkty ECTS Forma weryfikacji
Sztuka i kultura – porównawcze studia cywilizacji
30 2,0 zaliczenie O
Cywilizacje starożytne
60 5,0 egzamin O
Wstęp do kultury żydowskiej
45 4,0 egzamin O
GRUPA 1: JĘZYKI ORIENTALNE
O
Wychowanie fizyczne
30 - zaliczenie O
Himation, burka, kimono – stroje w kulturach Europy i Azji
30 2,0 egzamin F
Od piramidy do mauzoleum – pochówki i zwyczaje pogrzebowe w starożytnym Egipcie
30 2,0 egzamin F
W starożytnym Egipcie – sztuka, kultura, życie codzienne
60 5,0 egzamin F
Mowa ciała
30 2,0 egzamin F
Kultury prawne Europy, islamu i Dalekiego Wschodu
60 5,0 egzamin F
Boginie w mitologiach świata
60 5,0 egzamin F
Synkretyzm religijny na przykładzie współczesnego Meksyku i Gwatemali
60 5,0 egzamin F
Wojna a kultura – Zachód, Rosja, Japonia
30 2,0 egzamin F
Rytuał czy pigułka? Praktyki lecznicze w dawnych kulturach
30 2,0 egzamin F
Widelec czy pałeczki? Tradycje kulinarne w kulturach świata
30 2,0 egzamin F
Kultura Mongolii
30 2,0 egzamin F
Kultura celtycka
30 2,0 egzamin F
Wybrane problemy nacjonalizmów i separatyzmów Azji Południowej
30 2,0 egzamin F
Contemporary Issues of South Asian Politics
30 3,0 egzamin F
Więcej światła! Fenomen światła w cywilizacji, kulturze i sztuce
30 2,0 zaliczenie F
Kulturowa i filozoficzna historia jazzu i World Music
30 2,0 zaliczenie F
Literatura tybetańska
60 5,0 egzamin F
Tybetańskie hagiografie i pieśni urzeczywistnienia
30 2,0 zaliczenie F
Bogactwo pustki. Tybetański system myślenia o rzeczywistości
30 2,0 zaliczenie F
Tantra buddyjska w Indiach
30 3,0 egzamin F
Buddyzm koreański
30 2,0 zaliczenie F
Hasztag: kultura. Praktyczny wymiar badań porównawczych
15 3,0 zaliczenie F
Popkultura japońska
30 3,0 zaliczenie F
Kobieta w buddyzmie
30 3,0 zaliczenie na ocenę F
Buddyzm a chrześcijaństwo - z perspektywy Azji Wschodniej
30 3,0 zaliczenie F
Kultura Meksyku - perspektywa antropologiczna
30 3,0 zaliczenie na ocenę F
Islam i zarządzanie strachem w Polsce oraz UE
30 4,0 zaliczenie F
Od mistrzów kina klasycznego po wirtuozów anime i twórców ekstremalnych. Oblicza kina Japonii
30 3,0 zaliczenie na ocenę F
Kultury Traków, Scytów, Germanów i Basków
30 3,0 egzamin F
Kultury Bałtów, Słowian i Ugrofinów
30 3,0 egzamin F
Body Language in Practice
60 6,0 egzamin F
Filozofia indyjska
60 5,0 egzamin O
Religia – mit – rytuał. Podstawowe zagadnienia religioznawstwa w kontekście badań nad cywilizacjami
30 3,0 egzamin O
  • O - obowiązkowy
  • F - fakultatywny

Na I roku studenci wybierają jeden język orientalny, którego naukę kontynuują na II i III roku. Każdego roku student musi uzyskać minimum 60 ECTS, w sumie za kursy obowiązkowe i fakultatywne. Ostateczną listę fakultetów na bieżący rok akademicki zatwiedza Kierownik jednostki.

Przedmiot Liczba godzin Punkty ECTS Forma weryfikacji
Systemy myślenia w cywilizacjach Wschodu: Indie, Chiny, Japonia
60 5,0 egzamin O
Metody badań społecznych
30 3,0 egzamin O
Cywilizacja islamu
60 5,0 egzamin O
Konfucjański krąg kulturowy
60 5,0 egzamin O
Antropologia kultur literackich: Azja Południowa
30 3,0 egzamin O
30 - zaliczenie O
GRUPA 1: JĘZYKI ORIENTALNE
O
Praktyki zawodowe
60 2,0 zaliczenie F
Himation, burka, kimono – stroje w kulturach Europy i Azji
30 2,0 egzamin F
Od piramidy do mauzoleum – pochówki i zwyczaje pogrzebowe w starożytnym Egipcie
30 2,0 egzamin F
W starożytnym Egipcie – sztuka, kultura, życie codzienne
60 5,0 egzamin F
Mowa ciała
30 2,0 egzamin F
Kultury prawne Europy, islamu i Dalekiego Wschodu
60 5,0 egzamin F
Boginie w mitologiach świata
60 5,0 egzamin F
Synkretyzm religijny na przykładzie współczesnego Meksyku i Gwatemali
60 5,0 egzamin F
Wojna a kultura – Zachód, Rosja, Japonia
30 2,0 egzamin F
Rytuał czy pigułka? Praktyki lecznicze w dawnych kulturach
30 2,0 egzamin F
Widelec czy pałeczki? Tradycje kulinarne w kulturach świata
30 2,0 egzamin F
Kultura Mongolii
30 2,0 egzamin F
Kultura celtycka
30 2,0 egzamin F
Wybrane problemy nacjonalizmów i separatyzmów Azji Południowej
30 2,0 egzamin F
Contemporary Issues of South Asian Politics
30 3,0 egzamin F
Więcej światła! Fenomen światła w cywilizacji, kulturze i sztuce
30 2,0 zaliczenie F
Kulturowa i filozoficzna historia jazzu i World Music
30 2,0 zaliczenie F
Literatura tybetańska
60 5,0 egzamin F
Tybetańskie hagiografie i pieśni urzeczywistnienia
30 2,0 zaliczenie F
Bogactwo pustki. Tybetański system myślenia o rzeczywistości
30 2,0 zaliczenie F
Tantra buddyjska w Indiach
30 3,0 egzamin F
Buddyzm koreański
30 2,0 zaliczenie F
Hasztag: kultura. Praktyczny wymiar badań porównawczych
15 3,0 zaliczenie F
Popkultura japońska
30 3,0 zaliczenie F
Filozofia indyjska (kontynuacja)
30 - - F
Kobieta w buddyzmie
30 3,0 zaliczenie na ocenę F
Buddyzm a chrześcijaństwo - z perspektywy Azji Wschodniej
30 3,0 zaliczenie F
Kultura Meksyku - perspektywa antropologiczna
30 3,0 zaliczenie na ocenę F
Islam i zarządzanie strachem w Polsce oraz UE
30 4,0 zaliczenie F
Od mistrzów kina klasycznego po wirtuozów anime i twórców ekstremalnych. Oblicza kina Japonii
30 3,0 zaliczenie na ocenę F
Kultury Traków, Scytów, Germanów i Basków
30 3,0 egzamin F
Kultury Bałtów, Słowian i Ugrofinów
30 3,0 egzamin F
Body Language in Practice
60 6,0 egzamin F
  • O - obowiązkowy
  • F - fakultatywny

Na I roku studenci wybierają jeden język orientalny, którego naukę kontynuują na II i III roku. Każdego roku student musi uzyskać minimum 60 ECTS, w sumie za kursy obowiązkowe i fakultatywne. Ostateczną listę fakultetów na bieżący rok akademicki zatwiedza Kierownik jednostki.

Przedmiot Liczba godzin Punkty ECTS Forma weryfikacji
Mezoameryka: procesy cywilizacyjne
45 4,0 egzamin O
Kultura Japonii
30 3,0 egzamin O
Współczesny świat arabski
30 3,0 egzamin O
Od starożytnej Persji do Islamskiej Republiki Iranu
30 3,0 egzamin O
Himation, burka, kimono – stroje w kulturach Europy i Azji
30 2,0 egzamin F
30 - zaliczenie O
GRUPA 1: JĘZYKI ORIENTALNE
O
Praktyki zawodowe
60 2,0 zaliczenie F
Od piramidy do mauzoleum – pochówki i zwyczaje pogrzebowe w starożytnym Egipcie
30 2,0 egzamin F
W starożytnym Egipcie – sztuka, kultura, życie codzienne
60 5,0 egzamin F
Body Language in Practice
60 6,0 egzamin F
Mowa ciała
30 2,0 egzamin F
Kultury prawne Europy, islamu i Dalekiego Wschodu
60 5,0 egzamin F
Boginie w mitologiach świata
60 5,0 egzamin F
Synkretyzm religijny na przykładzie współczesnego Meksyku i Gwatemali
60 5,0 egzamin F
Wojna a kultura – Zachód, Rosja, Japonia
30 2,0 egzamin F
Rytuał czy pigułka? Praktyki lecznicze w dawnych kulturach
30 2,0 egzamin F
Widelec czy pałeczki? Tradycje kulinarne w kulturach świata
30 2,0 egzamin F
Kultura Mongolii
30 2,0 egzamin F
Kultura celtycka
30 2,0 egzamin F
Wybrane problemy nacjonalizmów i separatyzmów Azji Południowej
30 2,0 egzamin F
Contemporary Issues of South Asian Politics
30 3,0 egzamin F
Więcej światła! Fenomen światła w cywilizacji, kulturze i sztuce
30 2,0 zaliczenie F
Kulturowa i filozoficzna historia jazzu i World Music
30 2,0 zaliczenie F
Literatura tybetańska
60 5,0 egzamin F
Tybetańskie hagiografie i pieśni urzeczywistnienia
30 2,0 zaliczenie F
Bogactwo pustki. Tybetański system myślenia o rzeczywistości
30 2,0 zaliczenie F
Tantra buddyjska w Indiach
30 3,0 egzamin F
Buddyzm koreański
30 2,0 zaliczenie F
Hasztag: kultura. Praktyczny wymiar badań porównawczych
15 3,0 zaliczenie F
Popkultura japońska
30 3,0 zaliczenie F
Filozofia indyjska (kontynuacja)
30 5,0 zaliczenie F
Kobieta w buddyzmie
30 3,0 zaliczenie na ocenę F
Buddyzm a chrześcijaństwo - z perspektywy Azji Wschodniej
30 3,0 zaliczenie F
Kultura Meksyku - perspektywa antropologiczna
30 3,0 zaliczenie na ocenę F
Islam i zarządzanie strachem w Polsce oraz UE
30 4,0 zaliczenie F
Od mistrzów kina klasycznego po wirtuozów anime i twórców ekstremalnych. Oblicza kina Japonii
30 3,0 zaliczenie na ocenę F
Kultury Traków, Scytów, Germanów i Basków
30 3,0 egzamin F
Kultury Bałtów, Słowian i Ugrofinów
30 3,0 egzamin F
Cywilizacja europejska
30 3,0 zaliczenie O
  • O - obowiązkowy
  • F - fakultatywny

Na I roku studenci wybierają jeden język orientalny, którego naukę kontynuują na II i III roku. Każdego roku student musi uzyskać minimum 60 ECTS, w sumie za kursy obowiązkowe i fakultatywne. Ostateczną listę fakultetów na bieżący rok akademicki zatwiedza Kierownik jednostki.

Przedmiot Liczba godzin Punkty ECTS Forma weryfikacji
Materia kultury – badanie przedmiotów w perspektywie studiów kulturowych
60 5,0 egzamin O
Kultura popularna - perspektywy badawcze
30 3,0 zaliczenie O
Zarys dziejów sztuki pozaeuropejskiej. Chiny, Indie, świat islamu
45 4,0 egzamin O
Seminarium dyplomowe
30 - - O
30 - zaliczenie O
GRUPA 1: JĘZYKI ORIENTALNE
O
Himation, burka, kimono – stroje w kulturach Europy i Azji
30 2,0 egzamin F
Od piramidy do mauzoleum – pochówki i zwyczaje pogrzebowe w starożytnym Egipcie
30 2,0 egzamin F
W starożytnym Egipcie – sztuka, kultura, życie codzienne
60 5,0 egzamin F
Mowa ciała
30 2,0 egzamin F
Kultury prawne Europy, islamu i Dalekiego Wschodu
60 5,0 egzamin F
Boginie w mitologiach świata
60 5,0 egzamin F
Synkretyzm religijny na przykładzie współczesnego Meksyku i Gwatemali
60 5,0 egzamin F
Wojna a kultura – Zachód, Rosja, Japonia
30 2,0 egzamin F
Rytuał czy pigułka? Praktyki lecznicze w dawnych kulturach
30 2,0 egzamin F
Widelec czy pałeczki? Tradycje kulinarne w kulturach świata
30 2,0 egzamin F
Kultura Mongolii
30 2,0 egzamin F
Kultura celtycka
30 2,0 egzamin F
Wybrane problemy nacjonalizmów i separatyzmów Azji Południowej
30 2,0 egzamin F
Contemporary Issues of South Asian Politics
30 3,0 egzamin F
Więcej światła! Fenomen światła w cywilizacji, kulturze i sztuce
30 2,0 zaliczenie F
Kulturowa i filozoficzna historia jazzu i World Music
30 2,0 zaliczenie F
Literatura tybetańska
60 5,0 egzamin F
Tybetańskie hagiografie i pieśni urzeczywistnienia
30 2,0 zaliczenie F
Bogactwo pustki. Tybetański system myślenia o rzeczywistości
30 2,0 zaliczenie F
Tantra buddyjska w Indiach
30 3,0 egzamin F
Buddyzm koreański
30 2,0 zaliczenie F
Hasztag: kultura. Praktyczny wymiar badań porównawczych
15 3,0 zaliczenie F
Popkultura japońska
30 3,0 zaliczenie F
Filozofia indyjska (kontynuacja)
30 - - F
Kobieta w buddyzmie
30 3,0 zaliczenie na ocenę F
Buddyzm a chrześcijaństwo - z perspektywy Azji Wschodniej
30 3,0 zaliczenie F
Kultura Meksyku - perspektywa antropologiczna
30 3,0 zaliczenie na ocenę F
Islam i zarządzanie strachem w Polsce oraz UE
30 4,0 zaliczenie F
Od mistrzów kina klasycznego po wirtuozów anime i twórców ekstremalnych. Oblicza kina Japonii
30 3,0 zaliczenie na ocenę F
Kultury Traków, Scytów, Germanów i Basków
30 3,0 egzamin F
Kultury Bałtów, Słowian i Ugrofinów
30 3,0 egzamin F
Body Language in Practice
60 6,0 egzamin F
  • O - obowiązkowy
  • F - fakultatywny

Na I roku studenci wybierają jeden język orientalny, którego naukę kontynuują na II i III roku. Każdego roku student musi uzyskać minimum 60 ECTS, w sumie za kursy obowiązkowe i fakultatywne. Ostateczną listę fakultetów na bieżący rok akademicki zatwiedza Kierownik jednostki.

Przedmiot Liczba godzin Punkty ECTS Forma weryfikacji
Kultura Korei
30 3,0 egzamin O
Islam polityczny we współczesnym świecie
60 5,0 egzamin O
Seminarium dyplomowe
30 5,0 zaliczenie O
30 4,0 egzamin O
GRUPA 1: JĘZYKI ORIENTALNE
O
Himation, burka, kimono – stroje w kulturach Europy i Azji
30 2,0 egzamin F
Od piramidy do mauzoleum – pochówki i zwyczaje pogrzebowe w starożytnym Egipcie
30 2,0 egzamin F
W starożytnym Egipcie – sztuka, kultura, życie codzienne
60 5,0 egzamin F
Mowa ciała
30 2,0 egzamin F
Kultury prawne Europy, islamu i Dalekiego Wschodu
60 5,0 egzamin F
Boginie w mitologiach świata
60 5,0 egzamin F
Synkretyzm religijny na przykładzie współczesnego Meksyku i Gwatemali
60 5,0 egzamin F
Wojna a kultura – Zachód, Rosja, Japonia
30 2,0 egzamin F
Rytuał czy pigułka? Praktyki lecznicze w dawnych kulturach
30 2,0 egzamin F
Widelec czy pałeczki? Tradycje kulinarne w kulturach świata
30 2,0 egzamin F
Kultura Mongolii
30 2,0 egzamin F
Kultura celtycka
30 2,0 egzamin F
Wybrane problemy nacjonalizmów i separatyzmów Azji Południowej
30 2,0 egzamin F
Contemporary Issues of South Asian Politics
30 3,0 egzamin F
Więcej światła! Fenomen światła w cywilizacji, kulturze i sztuce
30 2,0 zaliczenie F
Kulturowa i filozoficzna historia jazzu i World Music
30 2,0 zaliczenie F
Literatura tybetańska
60 5,0 egzamin F
Tybetańskie hagiografie i pieśni urzeczywistnienia
30 2,0 zaliczenie F
Bogactwo pustki. Tybetański system myślenia o rzeczywistości
30 2,0 zaliczenie F
Tantra buddyjska w Indiach
30 3,0 egzamin F
Buddyzm koreański
30 2,0 zaliczenie F
Hasztag: kultura. Praktyczny wymiar badań porównawczych
15 3,0 zaliczenie F
Popkultura japońska
30 3,0 zaliczenie F
Filozofia indyjska (kontynuacja)
30 5,0 zaliczenie F
Kobieta w buddyzmie
30 3,0 zaliczenie na ocenę F
Buddyzm a chrześcijaństwo - z perspektywy Azji Wschodniej
30 3,0 zaliczenie F
Kultura Meksyku - perspektywa antropologiczna
30 3,0 zaliczenie na ocenę F
Islam i zarządzanie strachem w Polsce oraz UE
30 4,0 zaliczenie F
Od mistrzów kina klasycznego po wirtuozów anime i twórców ekstremalnych. Oblicza kina Japonii
30 3,0 zaliczenie na ocenę F
Kultury Traków, Scytów, Germanów i Basków
30 3,0 egzamin F
Kultury Bałtów, Słowian i Ugrofinów
30 3,0 egzamin F
Body Language in Practice
60 6,0 egzamin F
  • O - obowiązkowy
  • F - fakultatywny