Andrzej Szyjewski, Ekspresem w zaświaty; Próby rekonstrukcji przedchrześcijańskich pogrzebowych obrzędów ciałopalnych

Mimo, że z okresu przed przyjęciem chrześcijaństwa w krajach słowiańskich zachowało się niezwykle mało danych źródłowych, wiadomo że dominującym sposobem pogrzebu było ciałopalenie (kremacja). Bazując na danych archeologicznych, źródłach historycznych i wspólnych sposobach postępowania ze zmarłym w kulturach ludowych Słowiańszczyzny można próbować odtworzyć główne zdarzenia i kryjące się za nimi idee religijne. Zostaną one skonfrontowane z wizją pogrzebu obecną we współczesnych ruchach rodzimowierczych (pogrzeb wołchwa Dobrosława z 2013).

Joanna Malita-Król, Od Dziadów po Kupałę - rytuały w rodzimowierstwie słowiańskim

Podczas wykładu poznamy roczny cykl współczesnych rodzimowierczych słowiańskich świąt - zarówno te związane z przemianą pór roku, jak i te poświęcone poszczególnym bogom i boginiom. Prześledzimy także podstawową strukturę i elementy rytuału: zawiązanie kręgu, rozpalanie świetego ognia, składanie ofiar czy okolicznościowe pieśni. 

Elżbieta Przybył-Sadowska, Święte źródła, czyli o obrzędach uzdrawiających z użyciem wody w tradycji chrześcijańskiej,

Uzdrawianie za pomocą wody, znane w wielu religiach, ma w chrześcijaństwie długą tradycję. Istnienie dużych ośrodków pielgrzymkowych związanych z tymi praktykami jest dobrze udokumentowane już na początku IV wieku, a więc w czasie, gdy chrześcijaństwo mogło być wyznawane otwarcie. Podczas wykładu zostaną przedstawione różnorodne tradycje wschodniego i zachodniego chrześcijaństwa – od picia wody (np. woda z Lourdes), poprzez okłady z tkanin nasączonych cudowną wodą, po rytualne kąpiele w świętych źródłach

Jakub Bohuszewicz, Owładnięcie i egzorcyzm w katolicyzmie i kultach vodou,

Celem wykładu będzie omówienie wybranych zagadnień dotyczących wiary w możliwość owładnięcia przez ducha/bóstwo, jak również praktyk służących nawiązaniu komunikacji z istotą nadprzyrodzoną, która uobecniła się w wyznawcy (rytuały, egzorcyzmy, tańce transowe i inne). Będą nas przy tym interesowały dwie tradycje religijne: katolicyzm i haitańskie vodou

Małgorzata Sacha, Kulty posesyjne w Indiach, czyli o podmiotach w tranzycji (2 wykłady),

Pojęcie posesji, owładnięcia przez duchy, bogów, demony i inne istoty jest kluczem do zrozumienia złożonego świata religijnych praktyk oraz kształtowania się koncepcji podmiotu w Indiach, praktycznie od okresu wedyjskiego do współczesności. Różnorakość społecznych funkcji posesji, ambiwalencja, jaką budzą zarówno pojedyncze epizody opętania, ich literackie opracowania, jak i zorganizowane kulty posesyjne, a jednocześnie uporczywość tych zjawisk rozgrywających się w dramatycznych spektaklach na pograniczu kultury i patologii prowokują do pytań o różnorodne formy religijnego opracowania lęków w patchworkowych kulturach Indii: lęk przed innością, skalaniem, wykluczeniem, rozpłynięciem się tożsamości, a w końcu: lęk przed anihilacją podmiotu. Przyjrzymy się najpopularniejszym przykładom rytualnie opracowanej posesji w Indiach: zarówno w kontekście rytuałów wedyjskich, średniowiecznych i współczesnych kultów posesyjnych, jak i w rytuałach grup plemiennych czy społecznych warstw nieuprzywilejowanych.

Maciej Czeremski, Żywi bogowie - afrochrześcijańskie rytuały candomblé,

Candomblé to brazylijska synkretyczna religia integrująca chrześcijaństwo i elementy wierzeń afrykańskich. Jej panteon powstał z połączenia katolickich świętych i bóstw nigeryjskich Jorubów, a centralne rytuały candomblé polegają na wcieleniu tych nadprzyrodzonych bytów w ciała wpadających w trans tancerzy. Wykład stanowi wprowadzenie w podstawowe założenia candomblé ze szczególnym uwzględnieniem przebiegu transowych rytuałów, w trakcie których dochodzi do opętania ich uczestników i ich przemiany w żywych bogów. 

Tomasz Sikora, Semantyka rytuału oczyszczenia "trędowatego" w Kpł 13 – 14

Starohebrajski kodeks kapłański zawiera informację o zagadkowej chorobie skóry - sakralnej proweniencji - oraz sposobach jej rytualnej eliminacji. W trakcie wykładu zapoznamy się z wybranymi tekstami źródłowymi i dotychczasowymi, teoretycznymi propozycjami ich interpretacji.

Marcin Rzepka, Obrzędowość pasyjna w islamie: rytuał, performance, pamięć, 

Dziesiątego dnia muzułmańskiego miesiąca muharram muzułmanie-szyici wspominają męczeńską śmierć jednego z wyjątkowych postaci w historii tego nurtu – imama Husajna. Bogactwo praktyk, rytuałów, sposobów upamiętniania tego wydarzenia oraz towarzysząca im oprawa estetyczno-artystyczna stanowią wyjątkowe zjawisko w kulturze muzułmańskiej, tworząc formy przedstawień pasyjnych (ta’zije), dostosowywanych wprawdzie do zmieniających się warunków społeczno-politycznych, wciąż jednak bazujących na uniwersalnych kategoriach walki dobra i zła.  

Matylda Ciołkosz, Jak bogowie zyskali ciała: krótka historia hinduskiego rytuału, 

Podczas spotkania przyjrzymy się głównym kategoriom rytuału w religii zwanej współcześnie hinduizmem oraz prześledzimy ich historyczny rozwój. Zapoznamy się z ideą ofiary wedyjskiej, puranicznych rytuałów świątynnych, dowiemy się jak przenieść rytuał do wnętrza ciała oraz czym różnią się rytuały publiczne od domowych. Poznamy również historię przemiany abstrakcyjnych i odległych bogów wedyjskich w zamieszkujące świątynie i obdarzone materialną postacią bóstwa puraniczne.

Robert Czyżykowski, Tantryczne praktyki rytualne, 

Tantra jest nurtem religijnym wywodzącym się z Indii, który przez wieki odgrywał istotną rolę w kształtowaniu pejzażu religijnego kultur Azji Południowo-Wschodniej, jak i obszaru Tybetu.  Wykład omówi główne formy praktyk tantrycznych, ich doktrynalną podbudowę oraz różne tradycje tantryczne w obrębie hinduizmu i buddyzmu. Dopełnieniem wykładu będzie przedstawieniu wpływu tantry na kulturę współczesną, zarówno w Azji, jak i na Zachodzie. 

Aneta Czernatowicz-Kukuczka, Co przeżywa umysł, gdy powtarza gesty: rytuał oczami psychologa (2 wykłady)

Dlaczego rytuały potrafią jednoczyć, porządkować chaos i dawać poczucie sensu? Podczas wykładu przyjrzymy się psychologicznym mechanizmom, które stoją za tymi efektami – od regulacji emocji, przez budowanie więzi społecznych, po kształtowanie tożsamości. Zastanowimy się, co dzieje się w umyśle uczestnika rytuału i jak działa powtarzalność, symbolika czy trans. Omówimy zarówno rytuały religijne, jak i świeckie (np. sportowe czy państwowe), korzystając z wyników badań psychologicznych i przykładów z różnych kultur.

Zajęcia asynchroniczne: Rytuał w kulturze konsumpcyjnej,

Zajęcia poświęcone analizie obecności motywów rytualnych w reklamie, mediach społecznościowych i estetyce konsumpcyjnej. Uczestnicy przyglądają się, w jaki sposób rytuał funkcjonuje jako narzędzie budowania marki, stylu życia i poczucia autentyczności. Zadanie polega na przygotowaniu krótkiej prezentacji wizualnej z przykładami wykorzystania rytuału w sferze konsumpcyjnej, wraz z komentarzem wyjaśniającym, jakie funkcje pełni rytualna narracja w analizowanych przekazach oraz na ile rzeczywiście odwołuje się ona do tradycyjnych form rytuału.

Zajęcia asynchroniczne: Rytuały codzienności – forum etnograficzne

Zajęcia mają formę dyskusji na forum kursu. Studenci samodzielnie obserwują świecki rytuał w przestrzeni publicznej (np. uroczystość lokalna, rytuał szkolny, sportowy, zakupowy) i publikują krótką notatkę opisującą jego przebieg, uczestników i znaczenia symboliczne. Następnie odnoszą się do wpisów innych osób. Celem zadania jest rozwijanie uważności kulturowej oraz refleksji nad rytuałami obecnymi w codziennym życiu społecznym.